The news is by your side.

نور محمد تره کی؛ په نثر کې د پښتنو د ژوند تمثیل ګر

ليکوال : فضل رباني قاضيزى

استاد تره کی د افغانستان د سیاسي او ادبي تاریخ نه هیریدونکې څیره ده.

دا څرګنده خبره ده چې د پښتنو ټول لیکوالان د قدر او فخر وړ ستوري دي خو استاد نور محمد تره کی هغه ستوری دی چې د پښتنو د ټولنیز ژوند د سبکونو او کرکټرونو  یو ښه او تکړه انځورګر او ممثل دی. تل یې دا هځه کړې چې په خپلو لیکنو کې د پښتون د ویښتیا لپاره کار وکړي.

ارواښاد نور محمد تره کي اصلی ټاټوبی د مقر علاقې کمکۍ ناوې سورکلی دی، خو دی پخپله د 1294 ه ش کال د میزان پر 24 مه په میمنه کې د یو شپانه او بزګر په کور کې  دې نړی ته سترګې خلاصې کړې. څینو مقالو کې د زیږیدنې میاشت چنګاښ ښودل شوې ده. د پلار نوم یې نظر محمد تره کی وو، نور محمد تره کي درې ورونه لرل، میرمن یې نور بی بی تره کی  او له ده نه کوم اولاد نشته.

استاد وروسته د هند په بمبۍ کې لس کاله په انګریزي ژبه د شپې ښوونځی هم پای ته رسولی. تره کی د پښتو سربیره په دری، انګلیسی او اردو ژبو هم پوه وو، او د ژباړې په برخه کې یې په ۱۹۵۹کال د امریکا له اورسیز ټرانسلیشن انستیتیوت څخه د تخصص  لیسانس اخیستی دی.

اوسني لیکوال کتاب کې راغلي دي، چې نور محمد تره کي په ۱۳۲۰ لېږدیز لمریز کال د مطبوعاتو په مستقل ریاست کې د نشراتو د دوهمې څانګې غړی او په ۱۳۲۱هـ کال د همغه ریاست د نشراتو د لومړۍ څانګې غړی وټاکل شو. (۱ :۲۲۰)

په ۱۳۲۲ ل.ل کال  په کابل راډیوکې د پښتو مرستیال او په ۱۳۲۳ ل.ل کال  کې د باختر اژانس د مؤسسې غړی شو. نور محمد تره کي لومړی سیاسي حرکت د شاه محمود خان د صدارت پر مهال پیل شو او له ویښ زلمیانو ګوند سره یو ځای شو، چې د دې ګوند په (انګار) جریده کې به یې لیکنې خپرېدې.

په 1332 ه کال واشنګټن ته د افغانستان سفارت کې د مطبوعاتو آتشه په حیث او له 1334 ه کاله تر 1338 په کابل کې د یونو د تخنیکي مرستي او یونسکو په څانګه کې سکرتر او ترجمان پاتې شوي دی. سره له دې په کابل کې یې شخصی د ترجمې دفتر درلود، استاد نور محمد تره کی د خپل ژوند ډیره برخه په لیک او لوست کې تیره کړې ده.

سره له دې چې استاد نور محمد تره کی د افغانستان د تاریخ یوه ځلانده څیره وه د شخصي، ټولنیز او ادبي ژوند یې هم مثل نه وو. د یاد وړ ده چې وویم ستر نور محمد تره کی یو وطنپاله، ښه مدبر، عادل، متواضع، د عاطفې خاوند، لارښوونکی او یو ستر مشر وو.

له سیاسي ډکر نه وتلې استاد نور محمد تره کی د پښتو ادب یو ځلانده ستوری دی، هغه ستوری چې د پښتنو له ذهن او سترګو به هیڅ کله هیر نشي. پښتانه د تورې او قلم خاوندان دي دا بلکل سمه خبر ده د موږ ټولو لیکوالانو او شاعرانو په خپلو لیکنو او ویناوو کې تل د پښتنو ویښتیا هڅه کړې ده تر څو دوي د بیداره او تکړه شي، خو د افسوف خبره دا ده چې له بده مرغه د موږ خړ پړ پښتانه تر اوسه په همغه خوب ویده دي.

استاد نور محمد تره کی د پښتو کیسه ایز ادب یا نثر هغه روښانه ستوری دی چې د ده د نوم پرته به د پښتو نثري ادب نیمګړي وي. ارواښاد تره کی د پښتو ژبې هغه نثر لیکونکې دی چې د پښتو نثر لیکنو کې له ده سره ډیر کم د ګوتو په شمار خلک توره وهلۍ شي. ښاغلي محمد صادق ژړک د نورمحمد تره کي داستاني کلیات  تر سرلیک لاندې کتاب کې لیکلي: “استاد نور محمد تره کي په لنډه کیسه او ناولونو کي پښتو ته هغه شاهکارونه ورکړل چي د پښتو کیسه ایز ادب لمن یې ورباندي ښکلې کړه”.

استاد تره كي خپل فعاليت د سياستوال او مامور په توگه نه ، بلكې لكه د ژباړن او ليكوال په توگه پيل كړ. دده ليكنې په بېلابېلو ورځپاڼو كې چاپېدلې . دده لیکنې د افغاني ټولنې  د ټولنیزو مضامینو د بېوزلې طبقې پرتله کولو باندې څرخېدې، چې له هغوى څخه يې په ۱۹۵۸ ز كال كې د بنگ مسافري ، په همدغه كال كې د سپين ، په ۱۹۶۲ ز كال كې د څړه ناولونه يادېږي .

نور محمد تره کي په پښتو ژبه  کې د نثر په برخه کې ونډه اخستې، ده یو شمیر ناولونه او لنډې کیسې لیکلې، چې چاپ شوي دي او د څینو نومونه یې دا دي:

بې تربیته زوی (ناول). دا د نور محمد تره کي لومړی ناول وو ، څو برخې یې د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په کلونو په کابل مجله کې چاپ شوې وې او د راحت زاخيلي تر «ماه رخي» وروسته په پښتو ژبه کې دويم ناول گڼل کيږی .

سنګسار (ناول).

د بنګ مسافري (ناول).

څړه (ناول).

سپین (ناول).

د بزګر لو (د لنډو کیسو ټولګه).

عروسی من در خیبر : له انګریزي څخه فارسی ژبې ته ترجمه شوی.

خاطرات جنګ چرچل : په فارسی ژبه اثر

د اکتوبر د میاشتې په 9 مه په راډیو کې د نور محمد تره کي د مرګ خبر داسې کمرنګه  اعلام شو: د انقلابی شورا ریس نور محمد تره کی چې له څه مودې را په دې خوا مریض وو، پرون سهار وفات شو او د مرحوم جنازه پرون د پلرنۍ ادیره کې خاوروته وسپارل شوه.