د اشرف غني دسولي که دواک د غځېدا طرحه ! میرویس افغان

د اشرف غني پنځه کلنه د سولي‌ طرحه پنځه بیلا بیل پړاونه لري

وروسته له هغه چې د افغانستان د سولې لپاره د امریکا متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد له طالبانو سره پرله پسې لیده کاته وکړل ، په افغانانو کې د سولي هیلېراوټوکېدې .

ښاغليخلیلزاد له افغان حکومت او طالبانو وغوښتل چې د خبرو اترو لپاره خپل ټیمونه وټاکي .

طالبانو په خپل مذاکراتي ټیم کې لا له وړاندي‌(۵)‌کسان ورزیات کړي او د قطر دفتر ته استوليوو ، خو دافغانستان حکومت اوس دغه مذاکراتي۱۲ کسیزه ډله اعلان کړه چې مشريبه یې د ولسمشر د دفتر ریس سلام رحیمي کوي‌.

په دغه ډله کې به درې ښځي ، دوه فعال وزیران ، یو والي، څلور معینان او پاتې نور لوړرتبه مامورین وي‌.

د حکومت د دغه ټیم له اعلان سره سم د افغانستان د (۳۵) سیاسياو مذهبي ګوندونو ټلوالې ، یوشمیر مدنيفعالانو او د ټولنیزي رسنیو کارونکو د حکومت پر دغه ګام نیوکې وکړې او په زغرده یې دا د حکومت له لوريیوه ناکامه هڅه وبلله .

نیوکه کونکيوايي چې له طالبانو سره خبريباید د ولس په استازیتوب ، ولسياستازيوکړي نه یوازيدافغانستان حکومت .

ولسمشر محمد اشرف غني د جینوا په کنفرانس کې د سولې په اړه د خپل حکومت اساسي تګلاره اعلان کړه نوموړي وویل چې له طالبانو سره بې له قیده او شرطه د سولې خبرو ته چمتو دی، خو د سولي طرحه یې داسيجوړه کړې چې د ښاغليغني واک تر راتلونکو نورو پنځو کلونو پوري غځوي .

دا پنځه کلنه ده چې بیلا بیل پړاوونه لري !

یو پړاو یې دادی چې ولسمشر به د خپلي دولس کسیزه ډلي سره سره یو بل د سولي‌ مشاورتي بورډ هم جوړوي چې دسولي په برخه کې به ده ته مشورې ورکوي .

خبري به لمړی دافغان لورو ترمنځ کېږي او بل پړاو کې به له پاکستان سره خبري وي ، دریم پړاو کې به له سیمه آیزه هیوادونو سره خبري وي ، څلورم پړاو کې به داسلامي او عربي هیوادونو سره خبري کېږي او په پنځم پړاو کې به د سولي په تړاو خبري د ناټو غړو هیوادونو او امریکا متحده ایالاتو سره کېږي او وروسته به د سولپ د پلان او پروسې وروستۍ برخه بشپړیږي .    

افغان ولسمشر په ښکاره ټکو په اساسي قانون کې بدلون رد کړی او مطلب یې دادی چې د یوه ټاکل شوي حکومت په مشري کې به دسولي تړون کېږي چې موقته اداره به نه وي او مشري‌ به یې هم د امریکا د متحده ایالاتو پر ځای دافغانستان حکومت کوي .

اوس داسي ښکاري چې ښاغلی غني ‌د سولي پروسه دواک له غځولو سره تړي ، کنه تر دې وړاندي د سولي په تړاو د اشرف غني‌ دریځ بدل وو.

دوه دلیله کېدای شي !

لمړی دا چې د سولي خبرو ته دلاري د جوړېدا په پروسه کې چې زلمی خلیلزاد یې مشري کوي تر ډېره افغان ولسمشر ته پاملرنه نه ده شوې او اوس هغه غواړي‌ په دې ډول د سولي له پروسې خپل غچ واخلي او د زلمي خلیلزاد په مشري را ټوکېدلی بهیر کمزوری کړي .‌

دوهم دا چې اشرف غني‌ غواړي د سولي په هکله وړاندي شوی پلان خپل ټاکنیز پلان وګرځوي او له حزب اسلامي سره شوی د سولي تړون بېلګه کړي او خپلو ټاکنیزو منډو ترړو ته چې له وړاندي ‌یې پیل کړدي نوې بڼه ورکړي .

خو طالبان له لویه سره دافغان حکومت سره د خبرو مخالف دي . دوی وايي ‌چې افغان حکومت د سولي‌ د تړون واک نه لري او اوس د ښاغلي ‌غني طرحه داسي ګڼي‌ چې افغان حکومت له سولي یو قدم شاته تګ وکړ.‌

دطالبانو د قطر د سیاسي دفتر او کوټي ‌شورا ځیني غړي په دې باور دي چې افغان حکومت اصلآ سوله نه غواړي او پخپله ولسمشر غني ته د سولي په انډول دخپل واک غځېدل ډېر مهم دي .

طالبان وايي په دې پوهېږي چې افغان حکومت سوله نشي ‌کولای خوخنډونه اجادولای شي .   

که څه هم دواړه لوريپه خپلو غوښتنو کې یو له بله ډېر لیري دي،خو د طالبانو په خلاف په افغان ولس کې راټوکېدلې وېره هغه وخت کمه شوه چې د طالبانو یوې ډلي د ماسکو په غونډه کې ګډون وکړ او په پراخ لاس یې د رسنیو پوښتنې ځواب کړې .

د ماسکو په غونډه کې تر ټولو لویه ګټه طالبانو وکړه او له خپلو غوښتنو او پوښتنو یې نړۍ او دافغانستان ولس خبر کړ.

البته وروسته له هغه چې په کابل کې د میلادالنبي په لمانځ غونډه کې خونړۍ چاودنه وشوه ،حکومت او پخپله ولسمشر غنيهڅه وکړه چې د دې چاودنې مسئولیت په غیري مستقیم ډول طالبانو ته راجع کړي .

که څه هم د طالبانو لپاره د رسول کریم (ص) یاد غونډه او پر هغې برید سره کرښه ده ،خو بیا هم د حکومت هڅه داوه چې دا پړه په یوډول نه یو ډول د دوی لورته ور واړوي‌.

اوس که له یوې خوا په افغانستان کې دسوليهیلي راټوکېدلي دي، له بله لوري افغان حکومت تر بل هروخت د طالبانو خلاف رسنیزه جګړه ګړندۍ کړې ده . د افغانستان ارګ هڅه کويچې په هیواد کې له شته رسنیو سره سره بهرنۍ رسنۍ هم دطالبانو خلاف وکاروي .

تازه واشنګټن پوست (سوله افغانستان کې شونې ده خو زغم غواړي) تر سرليک لاندې يو مطلب خپور کړى چې د افغان حکومت د اداري سمونونو مشر نادر نادري ليکلى.

دې مطلب کې ښاغلي نادري په تېر اپريل کې کابل کې شويو غبرګو چاودنو ته اشاره کوي چې شاو خوا نهه خبريالان هم په کې ووژل شول. وايي چې دغه خبريالان يې پېژندل او کله چې استخباراتي رپوټونو پر خلکو د طالبانو د بريد رښتوني اغېز ورته روښانه کړنو هېښتيا يې لا پسې ډېره کړه.

د نوموړيمطلب دادی چې دا خبریالان طالبانو په نښه کړل او ګواکې طالبان د دیموکراسياو د بیان دآزادي دښمنان دي .

دې خبرو ته په ځواب کې د طالبانو د سیاسيدفت ر یوه غړي راته وویل چې د افغان حکومت هڅه داده چې د سولي له پروسې دطالبانو لوری بدل کړي . طالبان واييچې سوله دافغانانو غوښتنه ده او د دوی تحریک په مشروطه ډول افغان شموله سولي ته تیار دی .

افغان حکومت ته په کار دي چې د سولي په پروسه کې داساسي قانون، بشري حقوقو او ولسواکي خوندي توب ته جدي پاملرنه وکړي ،نه د ټاکنو ژر کېدو او دواک غځولو بهیر ته .‌

تر اوسه دافغان حکومت دسوليلپاره نوې نومول شوې ډله او نوې وړاندي شوې طرحه دامریکا له لوري نه ده منل شوې ،خو ښايي دا طرحه د ولس له سخت غبرګون سره مخ شي‌.

ځکه اوس افغانان تر بل هروخت سوليته لیوال او ښايي هر هغه خنډ له مخه وباسيچې دسولي په وړانديراځي .

لیکوال : میرویس افغان