fbpx

د طالبانو او امریکې د سولي احتمالي تړون جزیات

 

د لومړي ځل لپاره د طالبانو او امریکې تر منځ افغانستان کې د یوه احتمالي جوړجاړي پر سر د پټو خبرو جزیات رسنو ته رسیدلي دي.

طالبانو، سعودي، اماراتو، امریکې، قطر ، روسيي، پاکستان او چین په تیرو دوو میاشتو کې څو ځله د افغان سولی پر سر مخامخ خبري کړي او دغلته یي خپل خپل وړاندیزونه او جزیات یو له بل سره شریک کړي دي.

خو دا لومړی ځل دی چې یو مهم سند د رسنیو لاس ته لویږي او خبریال ویب پآڼه یي تاسو ته جزیات وړاندي کوي.

په دغه پنځوس پاڼیز سند کې، سولې ته د طالبانو د پیوستون څرنګوالی، د افغانستان راتلوونکي نظام څرنګوالی او په تدریجي توګه له افغانستانه د امریکايي ځواکونو وتلو باندې خبرې شوې دي.

د «رنډ» امریکايي څېړنیز بنسټ دغه سند د واشنګټن لپاره چمتو دی او ویل کېږي چې امریکايي چارواکو هم هغه له کابل او د سیمې له هېوادونو سره شریک کړی دی.

 

رنډ یو پالیسي جوړونکی، مشوره ورکونکی او ستراتیژیک سازمان دی چې د امریکې له دفاع ، بهرنیوچارو او کورنیو چارو وزارتونو ته د قرار دادي په توګه د اړتیا په صورت کې کار کوي.

 

رنډ په سعودی عرب او یو شمیر نورو بډایه عرب ملکونو کې هم د ملیارد ډالري پروژو د پلي کولو سابقه لري او د قطر، سعودي، اماراتو، کویټ حکومتونو یو باوري قرار دادي پاتی شوی.

 

په دغه پنځوس پاڼیز سند کې، سولې ته د طالبانو د پیوستون څرنګوالی، د افغانستان راتلوونکي نظام څرنګوالی او په تدریجي توګه له افغانستانه د امریکايي ځواکونو وتلو باندې خبرې شوې دي.

په دغه سند کې راغلي د سولې له بهیر سره د طالبانو له یو ځاي کېدو او د اتلس میاشتني انتقالي حکومت له جوړېدو وروسته، په دې موده کې له افغانستانه د بهرنیو ځواکونو د وتلو د څرنګوالي په اړه هم تصمیم نیول کېږي، خو ټینګار شوی چې دا موده د واشنګټن، طالبانو او کابل ترمنځ د سولې د موافقې د جزییاتو وروستي کېدو ته په پام سره د غځولو وړ ده.

په سند کې زیاته شوې چې په افغانستان کې فعال لوري کولای شي نړیواله ټولنه د کوچنیو او محدودو ډلو جوړولو ته اړ باسي چې له ترهګرۍ په تېره بیا داعش سره په جګړه کې له افغانستان سره مرسته وکړي.

د امریکا د ملکي مرستو دوام او له افغانستان سره د نورو هېوادونو د مرستو لپاره زمینه برابرول هم د دې سند نورې برخې دي.

خو د اتلس میاشتني انتقالي حکوت په هکله په دې سند کې ویل شوي چې دا حکومت به یو انتقالي اجرایي بنسټ وي چې رییس، څو مرستیالان او غړي ولري او که د افغانستان په وضعیت کې ښکېل ګوندونه د رییس په توګه د یوه کس په هکله هوکړې ته ونه رسېږي دا مقام دوره‎يي کېدای شي.

په دغه دوره کې د امنیتي ادارو په اړه په سند کې ټینګار شوی چې اردو، هوايي ځواک، سرحدي پولیس او استخبارات به د واحدو ادارو په توګه خپل کار ته دوام ورکړي، خو په سیمو کې به پولیس وضعیت ته په پام سره د نظم د ساتلو مسوولیت ولري.

لکه څنګه چې د هېواد په هره برخه کې واکمنو ولسي او سیاسي ډلو ته د سیمه‎يیزو صلاحیتونو سپارلو وړاندیز هم په دې سند کې شوی او ټینګار شوی چې دا د فډرالیزم په مانا نه، بلکې په نظام کې د دغو سیمه‎يیزو قدرتونو کارول دي.

 

د دې سند په دوام کې، په ولسمشرۍ نظام کې د بدلونونو له هغې ډلې د ولسمشر د واک لږ کمول او د اوسني نظام په پرتله د قدرت د انډول زیاتولو ته هم اشاره شوې ده او له اسلام دین سره د قانون د یو شان والي د ارزونې په رول سره د علماوو د عالي شورا د جوړېدو یادونه کېږي چې حکومت ته مشوره ورکول یې په کارونو کې دي.

په اساسي قانون کې د بدلونونو راوستل د دې سند نورې مادې دي چې باید د انتقالي حکومت په دوره کې یې وړاندیز او عملي شي، خو ویل کېږي چې تر هغه وخته د افغانستان اوسنی اساسي قانون د اجرا وړ کېدای شي.

د افغانستان د علومي اکاډمۍ غړی محمد موسي رحیمي په دې اړه وویل:«په اساسي قانون کې د تعدیل موردونه تسجیل شوي او واک یې یوازې د لویې جګرې دی او بس! هېڅ هېواد او هېڅ بنسټ، زموږ په اساسي قانون کې د تعدیل واک نه‎لري او د افغانستان خلک هم چا ته اجازه نه ورکوي.»

د سولې په برخه کې د عمومي بخښنې، پر طالب مشرانو د ټولو بندیزونو د لیرې کولو، د دواړو لوریو د لیستونو پر بنسټ د دواړو خواوو د ټولو بندیانو خوشي کېدل او خپلو کورونو ته د بې ځایه شویو او کډوالو راستنېدل د دې سند نور بندونه دي.

د سولې د هوکړو د جزییاتو د عملي کولو د څرنګوالي د څېړلو لپاره د بې پرې څارونکې ډلې جوړېدل، د دغه سند مهم بندونه دي چې په هغې کې په دغه برخه کې د ملګروملتو سازمان پر رول ټینګار شوی دی.

د دې سند په وروستۍ برخه کې د افغانستان، پاکستان او د سیمې د څو نورو مشرانو د لاسلیک لپاره ځایونه په پام کې نیول شوي او همداراز وړاندیز شوی چې په دې برخه کې د افغانستان په وضعیت کې د ښکېلو لوریو د لاسلیکونو لپاره هم ځای ورزیات شي ترڅو دوي تایید کړي چې افغان حکومت کولای شي له هغوی استازیتوب وکړي.

ترتیب او راټولونکی مرویس جلالزی

ایمیل پته:

mirwais@ajf.sg