fbpx

د قادرخان ټاټوبی او کورنۍ

له تېرو دوو درو کلونو څخه  به پر رسنيو د قادر خان  د مرګ  خبرونه  خپرېدل  چي بيا به   يې وروسته  ترديد وشو  چي هغه   ژوندی دی . خو په 31 دسمبر ۲۱۱۸ م  کي چي د قادر خان د مرګ  خبر  خپور شو ، نو دغه خبر رښتيا  شو. د ارواښاد کورنۍ د دې خبر تائيد هم  وکړ چي  قادر خان د  کېنډا په  ټورنټو  ښار کي د ناروغۍ  په  حالت کي  ژوند له لاسه  ورکړ. خدای دي  پرې ورحميږي (امين)

قادر خان  چې د هندي سنيما يو مشهور ادا کار  تېر شوی . د نوموړي د ژوند په اړه  وخت  پر وخت بېلا بېلي  مرکې او معلومات  تر موږه  رارسېدلي  دي چي دغه ټول  معلومات  زما لپاره سم نه ايسېدل  ځکه چي ما له کوچنيوالي د کوټي رېډيو سټېشن يو اداکار پېژنده چي په  اختري يې شهرت  درلود او اصل نوم  يې اکبر خان کاکړ  و او د کوټي په کاسي  واټ کي اوسېده .  موږ چي کوچني وو له  مشرانو مو اورېدل  چي اختری د قادر خان  ورور دی. يوه  و  نيم به دغه خبره کوله چي د ترور زوی  يې دی .  کاکړان  د مور او  پلار دواړو خوېندو ته  ترور وايي.  يعني د مور لخوا يې د خور  زوی  دی .  کله چي  به  بيا موږ  هندي  فلمان کتل ، نو موږ به کوشش کاوه  چي هغه فلمان  وګورو چي قادر خان کار په کښي  کړی  وي .  د قادر خان فلمونه  که له يوه پلوه په دې موږ خوښول  چي د ده  انداز  به ډېر خوندور  و، ډېر خندرويه کردار به يې  لوبولو، خپله خبره رالنډوم ، په ۲۰۰۹ م  او ۲۰۱۰ م  کي  په کابل کي زموږ تکړه ملګري  محبوب الله خان راته  ووئيل  چي پر هغو  پښتنو کار کوم  چي  په  هندي فلمونو  کښي يې کار کړی  نو خدای  شته د نورو ملګرو ترڅنګ  ما هم د محبوب الله خان  دغه کار وستايه  او نوموړی مو دې ته تشويک  کړ چي دغه کار ترسره کړي . ده د دې کار لپاره  څو ځله هند ته سفرونه وکړل او اخر کار  په دې کي بريالی شو چي (  خانان په  باليووډ ) کي ترسر ليک  لاندي  يې يو ښه غوښ  کتاب چي 244 مخونه لري . پۀ مجلده  بڼه په ۲۰۱۱ م  کي د پښتو ادب  غولي ته وړاندې کړ او  ما ته  يې دغه کتاب په ۲۰۱۲ م  کي په  پښتني مينه  ډالۍ کړ.

اوس چي قادرخان له دې فاني نړۍ څخه  سترګي پټي کړې او زما يې مرګ زړه  ته هم نه لوېده. پر څلورم  جنوري ۲۰۱۹ م  د حاجى فضل محمد نورزي د غاليو پر دوکان  د قادر خان له  ورارۀ  بهادر خان استاد سره مخ شوم او پوښتنه مي ځيني وکړه چي قادر خان خو مړ شو تاسو يې فاتحه وکړه ؟ ده راته  وو يل  چي موږ فاتحه او خېرات ورپسي وکړ. بيا زه   او دی له دغه ځايه  د کوټي د مشهور مزدور يونين  پخواني  مشر خېر محمد فورمين چي د قادرخان کشر ورور دی او تراوسه پوري ژوندی دی .  له خېر محمد صاحب سره  مي ډېري  خبري وشوې . ډېر يادښتونه مي ترې واخستل.  بيا مو يې له  وراره څخه ډېر معلومات له نوي سره تر لاسه کړل.  چي د نوموړي  پر کورنۍ او ټاټوبي  باندي لږ تر لږه دومره ليکنه وکړم چي  تاريخ ته  خپلي غاړي خلاصي کړم او کوم معلومات چي  زه لرم يا ما ترلاسه کړي هغه د قادر خان تر کورنۍ او د هغه تر مئينانو پوري ورسوم او دويمه ګټه به يې دا وي چي د پښتون تاريخ  يو څپرکی  به مو په  ريښتنې بڼه رغولی وي.

اوس راځم  د خپل باچا محبوب الله خان کتاب ته چي په دغه اړه  يې ډېر په  زړه  پوري  کار کړی دی . زموږ ډېری  څېرې موږ ته  په خپل کتاب  کي راپېژندلي دي که  د محبوب  الله  خان  پاچا دغه زيار زموږ  په وړاندي  نه  وای  پروت  نو به  مو نن د حوالې  لپاره هيڅ  هم نه لرل. زه  په  خپل  وار د نوموړي   دغه کار ستايم او که مو چيري وس او توان درلودلای  نو دغه کار به مو په سرو زرو ورتللای ، زما  له شتمنو پښتنو څخه  خواست دی چي د محبوب الله خان  دغه کتاب  بايد بيا بيا چاپ کړي.

لومړی  زه د محبوب الله خان له کتاب څخه څو کرښي  رانقلوم  چي د خپلي موضوع بحث  ور باندي روان کړم . ښاغلی  محبوب الله  د  قادر خان  په اړه په خپل کتاب کي  داسي ليکي.

” قادر خان د هندي سنېما هغه وتلې کومېډي څېره  ده چي په  کوم فلم کي  يې رول  لوبولی  دی ، نو ټول  فلم يې د خپل کار تر سېوري لاندي  راوستی دی ،  له  هم دې  امله  هغه په  ۱۹۹۱ م    کي د هندي سنېما  د فلم  فير  د غوره کومېډي  لوبغاړي  جايزه ترلاسه کړه” (١)

” ملګري محبوب الله خان د قادر خان  د زېږېدو  او کورنۍ په  اړه داسي  معلومات له نوموړي  قادر خان څخه ترلاسه کړي او موږ ته يې  وړاندي  کړي دي:

” قادر خان  په  ۱۹۳۷ م   کښې زېږېدلی او کورنۍ يې  له کندهاره  کابل او بيا ممبۍ له کډه  شوې ده” (٢)

محبوب الله خان  په خپل کتاب کي د نوموړي د کورنۍ او اولاد  په اړه داسي معلومات راکوي!

“قادر خان اوس مهال په ممبۍ  کي  ژوند کوي  درې اولادونه  لري چي  شهواز خان  او  سرفراز خان  يې فلمونو کي کارکوي  او يو بل زوی دی  چې په کېنډا  کي اوسي او په  فلمي نړۍ  کي کار نه کوي.( (٣)

محبوب الله خان  وخت  پر وخت له قادر خان سره مرکې کړي، د يوې مرکې  لنډېز يې په  خپل  کتاب کي  راوړی  چي د خپلي استفادې  لپاره  د ده له  مرکې څخه  درې پوښتني  او ځوابونه رانقلوم.

” پوښتنه : ستاسې  په اړه  ويل کېږي  چي د کويټي  يا  پښين  ياست؟

ځواب: داسي ده چي  موږ په اصل  کي د کندهار  يو. زما پلار مولوي و،  زما مور د پښين  ده ، پلار مي  بيا کابل  ته کډه شوی  و. زموږ خپلوانو زما په اړه  ډېر معلومات  په  نيټ  کي اچولي دي  چي هغه ټول سم نه دي.

پوښتنه! نو تاسې ممبۍ ته څنګه راغلی؟

ځواب:-  کيسه داسي ده چي زما درې  وروڼه  په  ماشومتوب  کښې مړه شول. زما  تر پېدايښت وروسته  مې مور و پلار ته ويلي وو چي له دې ځايه  چيرته  لري کډه وکړي، له   همدې امله  زموږ کورنۍ  ممبۍ ته راغله او  زه اوس د پينځه اويا  ۷۵ کلونو يم.

پوښتنه:-  تاسې اوس څو اولادنه  لرئ؟

ځواب:- زۀ درې زامن لرم  چي دوه مي په فلمونو کي  کارکوي او يو بل په کېنډا کي  ژوند کوي. زه  هم هلته  ځم راځم او تابعت يې هم لرم. (٤)

له دې پرته د محبوب الله خان او قادر خان  ترمنځ  يوه بله وېډيويي مرکه  په نيټ  پرته  ده.  چي   په هغه  کي قادر خان د محبوب الله خان په  پوښتنو کي داسي ځوابونه وايي  چي :

“زما درې  وروڼه شمس الرحمان، فضل الرحمان او حبيب الرحمان  له ناروغۍ  څخه درې واړه مړه  شول.  بيا زما مور ويل زما د زوی لپاره دغه ځای ښه  نه دی.  موږ ممبۍ ته راغلو. مونږ کاکړ يو. پلار  مي د کندهار ؤ ،  مور مي د کويټي ، موږ کاکړان يو، مور مي د پښين وه . زه په ذات کاکړ يم.

دا د  قادر خان د مرکې ځوابونه  وو چي  په  لنډ ډول مو رانقل کړل.

له دې پرته  د قادر خان په اړه  په نيټ او بېلا بېلو وېبپاڼو کي  د نوموړي  د زېږيدو   کال  1937م  ورکول  شوی  دی  چې وروسته  به خبري پرې وکړو.

اوس به راشم  خپلو هغو يادښتونو ته  چي د  پوښتونو او ځوابونو  په شکل کي  مي د خېر محمد فورمين ( ۵ )         او بهادر خان استاد ( ۶ )  سره کړي . دلته وړاندي کړم  چې زموږ خبره  ور باندي  سپينه شي.

د قادر خان کورنۍ د پښين له کلازۍ  کلي څخه د ۱۹۳۰ م  په شاوخوا کي  و کوټي  ته راغلي  او د کوټي  د شا لدرې نومې سيمه کي اباده شوې ده.

د قادر خان پلار محمد عمر او نيکه يې عبدالرحمان نومېده.  محمد عمر په خټه  کلازی ، پڼېزون کاکړ ؤ. په  پښين  کي د کلازۍ  په نوم  يو کلی شته چي دغه کلی  بيا اوس په اوسنۍ  قلعه عبدالله  ضلع کي راځي. سېګي ترينان  چي د پښين په  ګلستان کي استوګن دي ، ډېرې پراخې مځکي لري .  نصيرالدين  سېګی ترين  د دې سيمي اوسېدونکی  تېر شوی دي . د نوموړي  دوې لوڼي چي  يوه لور يې   محمد عمر کاکړ ته ورکړې وه  چې حاکم بي بي  نومېده او بله لور يې  عبدالرحمان دراني  ته ورکړې  وه چي د کندهار ؤ او په کوټه کي  اوسېده. دغه  لور چي بي بي جانه  نومېده . د عبدالرحمان  دراني له  خپلې مېرمني څخه  درې زامن  شوي وو . چي  هغه وخت کوی ( چيچک)  يوه ناوړه وائرل بيماري وه،  چې درې واړو زامنو يي کوی اخيستی وو او له بده  مرغه درې واړه زامن يې د څو شپو په جريان کي له دې ناروغۍ څخه  ژوند له لاسه ورکړی وو .  او د محمد عمر په دغه کال دوه غبرګولي  زامن شوي وو.  چې  اکبر خان او  قادر خان  نومونه يې  پرې يښي وو. د محمد عمر ميرمن  چي حاکم بي بي نومېده خپل يو  زوی قادر خان په وړوکوالي  خپلي خور بي بي جاني ته وربخښلی  ؤ . کله چي  يې خپلي خور ته خپل  زوی قادر خان  ورکړ . د بي بي جاني خاوند چي خپل درې زامن  شمس الرحمان، فضل الرحمان او حبيب الرحمان  چې د کوي ناروغۍ څخه وفات شوي زړۀ نه شو کولای  چي نور دلته  په کوټه کي پاتي شي.  چونکې  عبدالرحمان درانی چي په  اصل کي د کندهار اوسېدونکی  و . له کوټي  څخه کندهار او بيا کابل ته  کډه شو.   له بده مرغه په کابل کي قادر خان ته هم دغه ناروغي  ورپېښه شوه.  بيا عبدالرحمان  دراني د علاج لپاره خپل کور  د هند ښار ممبۍ ته  يووړ او هلته مېشت  شول.  په ممبۍ کي  د قادر خان  علاج وشو او له مرګ څخه  وژغورل شو. تر اکبرخان او قادر خان  وروسته  د حاکم  بي بي نور زامن او لوڼي هم شوي دي چي  د دوئ ټولو نومونه په دې ډول دي. اکبر خان، قادر خان، نادرخان، خېرمحمد، ګل حميد، محمد هاشم ،نور جهان او بي بي . په دوئ کي دوه وروڼه  خير محمد ، محمد هاشم او دغه  دوې خويندي  تراوسه پوري ژوندي دي .

 

دغه  غبرګولي  زامن  اکبر خان او قادر خان چي  يو زوی خپلي مور په کوټه کي  لوی کړ او قادرخان خپلي ترور (کاکړان د مور او پلار  دواړو خويندو ته ترور وايي)  په هند کي  لوی کړ. اکبر خان پۀ کوټه رېډيو سټېشن  کي يو ډېر په زړه پوري  اداکار  او د کوټي رېډيو سټېشن په  ډېرو ډرامو کي يې کار کړی دی. او د خپل وخت  ډېر مشهور فنکار تېر شوی دی.  او بلي خوا ته  قادر خان د نړېوال شهرت خاوند شو چي د هېڅ  ډول  تعارف  محتاجه  نه دی.

د قادر خان  د دوو زامنو د نومونو ذکر په مرکو او د محبوب الله خان په کتاب کي شوی  دی. د دريم  زوی نوم يې  د خېر محمد فورمين  او بهادرخان  له خولې څخه  را معلوم شو  چي د قادر خان درې زامن  دي.   نومونه يې په دې ډول دي.

قدوس خان، سرفرازخان او شهنواز خان.

نصير الدين چي د قادر خان د مور لخوا  نيکه ؤ ، هغه د لوڼو ترڅنګ  درې زامن درلودل چي نومونه يې په دې ډول دي.

نذر محمد ترين، محمد عظيم ترين او محمد دين ترين .

د نصيرالدين ترين دغه درې زامن په رشته  کي د قارد خان ماماګان دي .  له دې پرته يوه بله خبره د يادولو وړ ده چې  خير محمد راته وويل  چي قادر خان او اکبر خان چي  زما وروڼه دي  دوئ د کوټي  تر زلزلې وړاندي  زېږېدلي دي او دغه يې  هم  وويل چېي مور راته  و يل  چي د زلزلې  په کال  مي  زامن  تر کال اوښتي  وو .

نو په دې حواله موږ ويلای شو  چې قادر خان په 1937م کي نه بلکې په 1934م کي زېږېدلی  دی.ځکه چي د کوټي لويه زلزله د ۱۹۳۵ م په پنځمه مياشت کي شوې وه .او چي دوئ تر يوه کال اوښتي وو نو بيا دوئ په ۱۹۳۴ م کي زيږېدلي دي. د دغو  پوښتونو په جريان کي  چي له بهادر خان  چي دقادر خان ورارۀ  او د نادرخان  زوی دی  څخه  و پوښتل  چي تاسو فاتحه ولې په پټه واخيستله دغه خو  يو مشهور شخصيت  ؤ. بايد  چې  په لوړه کچه  يې فاتحه شوې وای  او ما دغه غوښتنه  هم ترې وکړه چي موږ يې په پراخه کچه  فاتحه واخلواو تاسو ګډون راسره وکړی.  خو  نوموړي  راته وويل  چې موږ  د دې ملک استخباراتو د قادر خان  له وجې وخت په وخت زيات تنګ کړي يو . زموږ خطونه او ټيلى فونونه به څارل کېدل.  ځکه چې نن سبا بيا د پاکستان او انډيا حالات سم نه دي.

ما که هر څومره هڅه  اوکوشش  وکړ چي په دې  حواله يو پروګرام  ترتيب کړو او کورنۍ  يې له موږ سره  په دې پروګرام  کي ونډه واخلي.  خو هغوئ  په دې ترېنګلو  حالاتوکي زړۀ  نه ښه کولو  او خېر محمد  لالا خو څو څو ځله  په دې حواله  تر سترګو اوښکي هم راغلې او زه  هم غلی شوم . د خپل  دې بحث په پايله کي دا ويلای شو چي قادر خان په خټه کلازی  پڼېزون کاکړ دی او مور يې سېګۍ  ترينه ده. پلرنی او مورنی ټاټوبی  يې پښين دی.  نوموړي د کوټي  دشالدرې  په سيمه کي  زېږېدلی دی . د پلار نوم يې محمد عمر کاکړ دی او د زېږون کال يې 1934 دی او په31 دسمبر 2008 م کي  د کېنډا په  ټورنټو ښار کي وفات شوالله دي پرې ورحميږي امين.

ليکوال : ډاکټر محمد صادق ژړک

 

حوالې

١-: خان، محبوب الله، خانان په  باليووډکي، 140مخ چاپ 2011م، د افغانستان د کلتوري  ودې ټولنه جرمني

٢-: خان، محبوب الله، خانان په  باليووډکي، 140مخ چاپ 2011م، د افغانستان د کلتوري ودې ټولنه جرمني

٣-: خان، محبوب الله، خانان په  باليووډکي، ۱۴۱مخ چاپ 2011م، د افغانستان د کلتوري ودې ټولنه جرمني

٤-: خان، محبوب الله، خانان په  باليووډکي، ۱۴۲مخ چاپ 2011م، د افغانستان د کلتوري ودې ټولنه جرمني

٥-: له  خېر محمد فورمين سره پوښتني ځوابونه 4 جنوري 2019 م

٦-: له بهادر خان استاد سره پوښتني ځوابونه 5,4 جنوري 2019 م